Deposit Plan

3 Cyd-destun Bwrdeistref Sirol Caerffili Sylw

Y Fwrdeistref Sirol Sylw

3.1Mae Bwrdeistref Sirol Caerffili wedi'i lleoli'n ganolog yn Ne-ddwyrain Cymru, ac mae'n rhan o Brifddinas-Ranbarth Caerdydd. Mae'n ffinio â nifer o ardaloedd awdurdodau lleol: Caerdydd, Casnewydd, Rhondda Cynon Taf, Merthyr Tudful, Torfaen a Blaenau Gwent o fewn ei rhanbarth ei hun; a Powys a Pharc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog yn uniongyrchol i'r gogledd.

3.2Gydag arwynebedd o tua 28,000 hectar, nodweddir y Fwrdeistref Sirol gan y tair prif gwm afon sy'n ffurfio ei daearyddiaeth, sef Rhymni, Sirhywi ac Ebwy. Mae bron i 80% o'r Fwrdeistref Sirol yn gefn gwlad, gan gynnig ardaloedd helaeth o dirwedd agored, mynyddoedd, coetir a pharciau gwledig eang a llwybrau beicio a cherdded ardderchog.

3.3Mae sawl tref yn darparu cyfleusterau a gwasanaethau ar lefel leol, yn ogystal â phentrefi llai ac aneddiadau preswyl. Mae gan y Fwrdeistref Sirol gysylltiadau cryf, yn enwedig yn nhermau economaidd, â dinasoedd Caerdydd a Chasnewydd, sy'n ategu'r sylfaen economaidd leol a arweinir gan weithgynhyrchu.

Strwythur Anheddiad Sylw

3.4Yn fras, mae'r Fwrdeistref Sirol yn cynnwys pum ardal: Blaenau'r Cymoedd i'r gogledd, ardaloedd ehangach Ystrad Mynach a Choed Duon sy'n ffurfio coridor canol y cymoedd, a Chaerffili a Chwm Sirhywi Isaf a Chwm Ebwy Isaf i'r de.

3.5O fewn yr ardaloedd hyn, mae hierarchaeth anheddiad yn diffinio pum haen wahanol o anheddiad. At ddibenion y 2RLDP, mae rhai aneddiadau wedi'u grwpio gyda'i gilydd lle ceir tystiolaeth o gysylltiad swyddogaethol cynaliadwy rhyngddynt.

3.6O fewn yr Aneddiadau Haen 1, mae Prif Ganol Trefi a Chanol Trefi Lleol wedi'u nodi. Dyma'r canolfannau manwerthu a masnachol sy'n cynnwys y lefel uchaf o siopau, gwasanaethau a chyfleusterau. Manylir ar y strwythur setliad ymhellach ym Mholisi SP2 Hierarchaeth Setliadau, Polisi SP11 Hierarchaeth Canolfannau Manwerthu a Masnachol a phapur tystiolaeth EB2: Dadansoddiad Aneddiadau Cynaliadwy.

Blaenau'r Cymoedd Sylw

3.7Yr aneddiadau yn ardal Blaenau'r Cymoedd yw:

3.8Mae Bargod a Gilfach yn ffurfio'r anheddiad mwyaf ar gyfer gogledd y Fwrdeistref Sirol ac mae ganddo’r rôl fel ei phrif leoliad manwerthu, masnachol a gwasanaeth. Yn ystod y blynyddoedd diwethaf, cafwyd datblygiadau cadarnhaol ar ôl cwblhau Ffordd yr Angel sydd wedi gwella hygyrchedd, datblygiad Morrison a Lowry Plaza ac adleoli Llyfrgell Bargod i hen Gapel Hanbury. Fodd bynnag, erys heriau ar ffurf cyfraddau swyddi masnachol uchel, yn enwedig ym mhen gogleddol canol y dref yn agos at y prif hwb trafnidiaeth, sy'n cynnwys y gorsafoedd bysiau a rheilffyrdd.

3.9Mae presenoldeb yr hwb trafnidiaeth hwn, ynghyd â'r gwelliannau arfaethedig i'r rhwydwaith fel rhan o gynigion y Metro, yn darparu cyfle gwych i Fargod amrywio ei rôl bresennol a chynyddu presenoldeb defnyddiau eraill, megis swyddfeydd a datblygiadau preswyl, yn ogystal â chydgrynhoi ei gynnig manwerthu.

3.10Wedi'i leoli yng ngogledd y Fwrdeistref Sirol, mae gan Rymni lefel gymedrol o wasanaethau a chyfleusterau, nifer o gyfleoedd cyflogaeth, yn ogystal â gorsaf reilffordd. Mae mewn lleoliad ffafriol ger Ffordd Blaenau'r Cymoedd yr A465, gyda chysylltedd ardderchog ag awdurdodau cyfagos, yn ogystal â Gorllewin Cymru a Chanolbarth Lloegr.

Ystrad Mynach Sylw

3.11Yr aneddiadau o fewn ardal Ystrad Mynach yw:

3.12Ystrad Mynach, gan gynnwys Penallta a Thredomen, yw'r anheddiad mwyaf yn rhan orllewinol Coridor y Cymoedd Canol ac mae'n ganolfan weinyddol i'r Fwrdeistref Sirol, gan gynnwys pencadlys y Cyngor, Ysbyty Ystrad Fawr a champws lleol Coleg y Cymoedd. Yn ystod y blynyddoedd diwethaf, datblygwyd y Ganolfan Rhagoriaeth Chwaraeon, ac mae canol y dref yn perfformio'n dda o ran nifer ac ystod yr unedau masnachol sydd ar waith, y nifer isel o swyddi masnachol gwag, a'r lefel uchel o ymwelwyr o'i gymharu â chanolfannau eraill.

3.13O ran cyflogaeth, mae campws Parc Tredomen yn darparu gofod swyddfa ac mae mewn lleoliad da mewn perthynas â chyswllt ffordd dwyrain-gorllewin yr A472 (ac yn ei dro, yr A470) a gorsaf reilffordd Ystrad Mynach. Bydd y 2RLDP yn ceisio annog cynigion sy'n gwneud y gorau o fanteision cymdeithasol ac economaidd y cyfleusterau hyn, lle bo hynny'n briodol.

3.14Mae Nelson yn cynnwys lefel gymedrol o wasanaethau a chyfleusterau a nifer o gyfleoedd cyflogaeth, yn ogystal â gorsaf fysiau. Mae mewn lleoliad da o ran yr A470, gyda mynediad hawdd i'r M4.

Coed Duon Fwyaf Sylw

3.15Yr aneddiadau o fewn yr Ardal Coed Duon Fwyaf yw:

3.16Coed Duon, gan gynnwys cymunedau Cefn Fforest a Phontllan-fraith, yw'r anheddiad mwyaf yn rhan ddwyreiniol Coridor y Cymoedd Canol. Er nad oes gan Goed Duon orsaf reilffordd, mae ei orsaf fysiau yn gwasanaethu fel y ganolfan drafnidiaeth leol ac yn darparu gwasanaethau lleol ac isranbarthol i Gaerdydd a Chasnewydd.

3.17Mae ei ganol tref yn un o'r ddau a ddefnyddir fwyaf yn y Fwrdeistref Sirol, ynghyd â Chaerffili, fel yr adlewyrchir gan raddfa ac ystod y ddarpariaeth fasnachol, er bod mannau lle y ceir gofod llawr gwag.

3.18Mae Ffordd Fenter Sirhywi wedi gwella trafnidiaeth ar y ffyrdd mewn perthynas â'r cynnig cyflogaeth ym Mharc Busnes Oakdale, sy’n bwysig yn strategol. Er bod Oakdale a Chroespenmaen yn gymunedau gwahanol, cânt eu trin fel anheddiad cydlynol at ddibenion yr 2RLDP. Rhagwelir y bydd Metro De Cymru yn darparu cyfleoedd ychwanegol ar gyfer integreiddio trafnidiaeth gyhoeddus a'r gallu i gynyddu cysylltedd â'r ardal yn lleol ac yn isranbarthol.

Cwm Sirhywi Isaf a Chwm Ebwy Isaf Sylw

3.19Yr aneddiadau o fewn y Cwm Sirhywi Isaf a Chwm Ebwy Isaf yw:

3.20Er bod Rhisga a Phont-y-meistr yn gymunedau gwahanol, at ddibenion y 2RLDP, maent yn cael eu trin fel un Anheddiad Haen 1 cydlynol yn ardal Cwm Sirhywi Isaf a Chwm Ebwy Isaf, ac mae ei ystod o gyfleusterau masnachol a chymunedol yn adlewyrchu hyn. Mae'n elwa ar gysylltedd trafnidiaeth da gyda Chasnewydd a Chaerdydd o ran rheilffyrdd, yn ogystal ag ar y ffordd ar hyd yr A467 a'r M4 gerllaw.

3.21Yn hanesyddol, mae perygl llifogydd ynghylch tir sy'n agos at Afon Ebwy wedi bod yn rhwystr mawr i ddatblygu. Er bod hyn yn wir o hyd, bydd y 2RLDP yn ceisio annog a darparu ar gyfer cynigion sy'n cefnogi rôl a swyddogaeth Rhisga-Pontymister, lle y bo'n briodol.

3.22Mae Trecelyn yn cynnwys lefel uchel o wasanaethau a chyfleusterau, a nifer o gyfleoedd cyflogaeth yn ogystal â gorsaf reilffordd.

Basn Caerffili Sylw

3.23Yr aneddiadau o fewn Basn Caerffili yw:

3.24Caerffili yw anheddiad mwyaf y Fwrdeistref Sirol a hi yw'r anheddiad Haen 1 ar gyfer de'r Fwrdeistref Sirol, yn enwedig ardal Basn Caerffili. Mae buddsoddiad yn mynd rhagddo drwy raglen adfywio Caerffili 2035, a fydd yn darparu nifer o gynlluniau cydgysylltiedig gan gynnwys ailddatblygu cyfnewidfa drafnidiaeth, datblygiad preswyl a masnachol yng nghanol y dre; megis marchnad Ffos Caerffili, sydd eisoes yn weithredol, ailddatblygu Pentrebane Street ar gyfer datblygiad defnydd cymysg, ynghyd â chynlluniau sydd wedi'u cynllunio i wneud y gorau o fuddion sy'n gysylltiedig â thwristiaid oherwydd presenoldeb Castell Caerffili.

3.25Mae Caerffili wedi'i diffinio fel canolfan isranbarthol ac mae'n elfen bwysig o'r Ardal Dwf Genedlaethol a nodir yng Nghymru’r Dyfodol. Er bod materion sensitifrwydd, gan gynnwys y gofyniad i ddynodi ardal o lain las i'r de-ddwyrain o'r dref, mae ei statws o fewn y 2RLDP, a'r polisïau a'r cynigion a nodir ynddo, yn adlewyrchu ei rôl isranbarthol.

3.26Mae cymunedau Bedwas a Thretomos yn gwasanaethu fel anheddiad Haen 1 yn yr ardal, sy'n cynnwys lefel uchel o wasanaethau a chyfleusterau a nifer o gyfleoedd cyflogaeth yn ogystal â gwasanaethau bws rheolaidd.

Poblogaeth

3.27Gyda bron i 177,000 o breswylwyr parhaol (amcangyfrif canol-2024), Caerffili yw'r pumed awdurdod lleol mwyaf poblog yng Nghymru. Er 2011, fodd bynnag, cafwyd gostyngiad bach yn ei phoblogaeth yn nhermau absoliwt ac yn ei phoblogaeth oedran gweithio, gydag oedran ychydig dros 61% o’r boblogaeth rhwng 16 a 64 oed yn 2024.

Economi

3.28Er bod y boblogaeth oedran gweithio wedi gostwng, roedd canran uwch o bobl yn economaidd weithgar yn 2025 (76.9%) nag yn 2021 (75%) a 2011 (70.2%). Lleihaodd canran y preswylwyr sy'n ddi-waith rhwng 2011 a 2025 (o 10.5% i 4.1%), ond yn ystod yr un cyfnod cododd canran y preswylwyr sydd wedi ymddeol (o 14.2% i 21.8%).

3.29Er bod cyfradd preswylwyr y Fwrdeistref Sirol sydd â chymwysterau islaw'r cyfartaledd cenedlaethol, cynyddodd nifer y bobl a gyflogir yn lleol rhwng 2011 a 2025. Mae hyn yn adlewyrchu mynychder parhaus y sector gweithgynhyrchu yn y Fwrdeistref Sirol ond hefyd rhywfaint o wytnwch yn y sylfaen economaidd. Fodd bynnag, mae cymudo allan yn parhau i fod yn ffactor pwysig. Er ei bod yn ymddangos nad yw nifer y busnesau wedi tyfu ers 2011, mae eu trosiant cyfunol wedi cynyddu o £3,459 miliwn yn 2011 a £4,768 miliwn yn 2021 i £5,428 miliwn yn 2025.

Tai

3.30Ers mabwysiadu'r Cynllun Datblygu Lleol ym mis Tachwedd 2010 bu diffyg parhaus yng nghyfradd datblygu tai. Erbyn 2025 dim ond 76% o gyfanswm gofyniad tai'r Cynllun Datblygu Lleol (6,549 o 8,625 uned) ac ychydig dros 40% o'r targed tai fforddiadwy oedd wedi'i gyrraedd. Yn gyffredin â thueddiadau cyffredinol, mae tai yn y Fwrdeistref Sirol wedi dod yn llai fforddiadwy, ac mae prisiau tai cyfartalog wedi codi i ychydig dros bedair blynedd o enillion cyfartalog yn 2025.

Trafnidiaeth

3.31Mae rhwydwaith trafnidiaeth Bwrdeistref Sirol Caerffili yn cynnwys llwybrau teithio llesol, nifer o orsafoedd bysiau (Coed Duon, Caerffili, Bargod a Nelson) a rheilffyrdd Cwm Rhymni a Chwm Ebwy. Mae gan y fwrdeistref sirol fynediad trafnidiaeth da drwy'r A465 yn y gogledd a thraffordd yr M4 a'r A470 yn y de a'r gorllewin yn y drefn honno, ac mae coridor yr A472 yn cysylltu coridor Canol y Cymoedd ar draws sawl ardal awdurdod lleol.

Amgylchedd naturiol

3.32Mae nodweddion pwysig yr amgylchedd naturiol yn cynnwys nifer o safleoedd sy'n destun dynodiadau statudol, gan gynnwys Safleoedd o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig (SoDdGA), Gwarchodfeydd Natur Leol (LNR) ac un Ardal Cadwraeth Arbennig (ACA). Mae nifer o barciau gwledig, Ardaloedd Tirwedd Arbennig a Thirweddau Lleol Gweledol Pwysig wedi'u dynodi oherwydd eu gwerth tirweddol, ynghyd â Safleoedd o Bwysigrwydd er Cadwraeth Natur sydd wedi'u dynodi oherwydd eu gwerth naturiol.

Yr Amgylchedd Hanesyddol

3.33Mae'r amgylchedd hanesyddol yn cynnwys ardaloedd cadwraeth, adeiladau rhestredig, henebion cofrestredig, parciau a gerddi hanesyddol, a nifer o adeiladau ag arwyddocâd lleol.

Economi ymwelwyr

3.34Mae'r Fwrdeistref Sirol yn cynnwys amrywiaeth o atyniadau i ymwelwyr yn ei phrif drefi ac mewn mannau eraill, gan gynnwys Castell Caerffili, Sefydliad y Glowyr yn y Coed Duon, Rhodfa Coedwig Cwmcarn a'r parciau gwledig, ac mae gan bob un ohonynt ei gymeriad unigryw ei hun a'i gyfleusterau cysylltiedig. Cynhelir rhaglen o ddigwyddiadau gan gynnwys gwyliau bwyd a diod a ffeiriau gwanwyn a Nadolig ym mhob un o'r pum prif dref yn flynyddol, gan ategu cynnig masnachol a diwylliannol y lleoliadau hyn a denu busnesau ac ymwelwyr o fewn y Fwrdeistref Sirol a thu hwnt.

3.35Yn ogystal, mae cyfle i elwa o leoliad y Fwrdeistref Sirol ar ymyl ddeheuol Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog.

Heriau a chyfleoedd Sylw

3.36Mae'r Fwrdeistref Sirol yn wynebu rhai heriau cymdeithasol ac economaidd parhaus. Mae gan rai ardaloedd, yn enwedig y rhai yn y gogledd, trigolion â lefelau isel o gyflawniad academaidd a galwedigaethol ac maent yn dioddef o afiechyd hirdymor parhaus ac anweithgarwch economaidd. Mae cyfradd y datblygiadau sy'n gysylltiedig â thai a chyflogaeth wedi marweiddio dros oes y Cynllun Datblygu Lleol mabwysiedig ac, er nad yw'n benodol i Fwrdeistref Sirol Caerffili o bell ffordd, mae gan ganol trefi presennol amodau heriol oherwydd newid mewn tueddiadau manwerthu a masnachol ac maent yn wynebu'r angen i arallgyfeirio. Mae hyn i gyd wedi'i osod yn erbyn cefndir newid rhagamcanol mewn strwythurau demograffig, gyda lleihad tebygol yn y boblogaeth oedran gweithio o'i gymharu â chyfran y bobl mewn grwpiau oedran hŷn, pwysau ariannol parhaus ar wasanaethau cyhoeddus a mater dirfodol newid yn yr hinsawdd.

3.37Fodd bynnag, y mae nifer o gyfleoedd yn bodoli. Mae sylfaen economaidd y Fwrdeistref Sirol wedi profi ei hun i fod yn wydn dros amser, ac mae'r sector gweithgynhyrchu yn benodol yn parhau i ddod yma. Er bod lefelau cymudo allan yn parhau i fod yn uchel, mae hyn yn dangos natur gydgysylltiedig y rhanbarth ehangach ac yn dangos gallu'r Fwrdeistref Sirol i fanteisio ar dwf ac ar fuddsoddiad rhanbarthol. Mae gan Brifddinas-Ranbarth Caerdydd a Metro De Cymru y potensial i weithredu fel catalyddion o ran gwella cysylltiadau trafnidiaeth gynaliadwy ymhellach yn lleol ac yn rhanbarthol, tra gall yr Ardal Dwf Genedlaethol gynorthwyo i ddarparu'r cyd-destun polisi cyhoeddus ar gyfer datblygu lleoliad a graddfa gynaliadwy sy'n fuddiol yn economaidd ac yn gymdeithasol.