Deposit Plan

10 Lleoedd Unigryw a Naturiol Sylw

10.1Mae tirwedd ôl-ddiwydiannol, bioamrywiaeth ac adnoddau naturiol y Fwrdeistref Sirol yn rhan hanfodol o'i hunaniaeth unigryw, y dylid ei gydnabod, ei warchod lle bo angen, a'i wella lle bo hynny'n bosibl. Rhaid rheoli'r amgylchedd naturiol, ei ecosystemau, ei gynefinoedd, ei nodweddion daearegol, a'i ddyfrffyrdd, yn gynaliadwy i wella gwytnwch ecosystemau, a diogelu uniondeb a nodweddion tirweddau lleol er lles cenedlaethau'r presennol a'r dyfodol.

10.2Mae cynnal a gwella bioamrywiaeth yn rhan sylfaenol o'r 2RLDP. Mae'r cynllun yn ceisio sicrhau bod penderfyniadau datblygu yn gwneud cyfraniad cadarnhaol at rwydweithiau ecolegol, seilwaith gwyrdd, ac adferiad natur, gan gydnabod eu rôl hanfodol wrth fynd i'r afael â newid yn yr hinsawdd, gwella ansawdd aer a dŵr, a chefnogi cymunedau iach a gwydn. Mae diogelu ardaloedd pwysig ar gyfer bioamrywiaeth a chynefinoedd, rhywogaethau ac ecosystemau sensitif wedi'i ymgorffori ledled yr 2RLDP a'i sylfaen dystiolaeth ategol, gyda phwyslais clir ar gynnal a gwella asedau naturiol yn hytrach na'u peryglu.

10.3Mae lleoedd unigryw a naturiol hefyd yn cynnwys tirweddau diwylliannol a hanesyddol Cymru, y mae llawer ohonynt yn cael eu gwarchod trwy ddynodiadau cenedlaethol. Mae'r 2RLDP yn ceisio diogelu diddordeb arbennig a lleoliad y tirweddau dynodedig hyn, gan sicrhau bod datblygiad newydd yn ymateb yn sensitif i gymeriad a threftadaeth leol. Trwy ymgorffori'r egwyddorion hyn, mae'r 2RLDP yn ceisio sicrhau bod nodweddion unigryw naturiol a diwylliannol wrth wraidd creu lleoedd, gan arwain twf mewn ffordd sy'n amgylcheddol gyfrifol, wedi'i wreiddio'n lleol ac sy'n adlewyrchu ymdeimlad unigryw y sir.

Tirwedd Sylw

10.4Mae gan y fwrdeistref sirol dirwedd unigryw sydd wedi'i llunio gan etifeddiaeth mwyngloddio a diwydiant. Mae sawl rhan o'r dirwedd yn bwysig am ei nodweddion naturiol, gweledol, daearegol, diwylliannol a hanesyddol. Mae'r 2RLDP yn cydnabod pwysigrwydd yr ardaloedd hyn ac wedi’u gwarchod lle bo angen, i'w cynnal ar gyfer cenedlaethau'r dyfodol.

10.5Mae Ardaloedd Tirwedd Arbennig (ATA) yn ddynodiadau anstatudol lleol sy'n ceisio gwarchod ardaloedd sy'n arddangos nodweddion tirwedd, hanesyddol, diwylliannol, naturiol a daearegol nodedig o fewn y fwrdeistref sirol. Maent yn elfennau pwysig yn lleol o dreftadaeth naturiol yr amgylcheddau gwledig a threfol ac yn darparu hanes byw o esblygiad tirwedd yr ardal yn ogystal â chefndir diwylliannol a lleoliad gweledol. Mae dynodiad ATA yn tynnu sylw at ystyriaeth gyfannol y dirwedd, gyda phwyslais ar natur 'arbennig' a nodweddion unigryw y dirwedd yn yr ardaloedd hyn.

10.6Bydd yr ardaloedd hyn yn cael eu diogelu rhag unrhyw ddatblygiad a fyddai'n niweidio eu nodweddion neu nodweddion unigryw. Nid yw'r polisi wedi'i gynllunio i atal datblygiad. Fodd bynnag, bydd angen i ymgeisydd ddangos na fydd unrhyw gynnig datblygu yn cael effaith annerbyniol ar y nodweddion neu nodweddion penodol sy'n gysylltiedig â'r ATA. Pan fo'n debygol o fod mwy na mân effeithiau tirwedd a gweledol, rhaid i geisiadau datblygu gael eu cefnogi gan Asesiad Effaith Gweledol Tirwedd sy'n gwerthuso effeithiau posibl y datblygiad ac yn amlinellu mesurau lliniaru priodol i fynd i'r afael ag unrhyw effeithiau andwyol.

10.7Mae Ardaloedd Tirwedd Arbennig yn y fwrdeistref sirol wedi'u dynodi gan ddefnyddio LANDMAP, sef y pecyn cymorth cenedlaethol cydnabyddedig gorau sydd ar gael i ddarparu gwybodaeth a llywio gwneud penderfyniadau ar dirweddau lleol. Mae'n gwahanu'r dirwedd yn ardaloedd pum agwedd, sef tirweddau daearegol, gweledol a synhwyraidd, cynefinoedd tirwedd, tirweddau diwylliannol a thirweddau hanesyddol. Mae'r system yn caniatáu i wybodaeth gael ei chasglu, ei threfnu a'i gwerthuso o fewn set ddata sy'n gyson yn genedlaethol. Mae pob ATA wedi'i nodi gan ddefnyddio LANDMAP a'r fethodoleg dynodiad ATA. Mae hyn yn cydnabod y gall ATA gynnwys rhannau bach o'r dirwedd leol nad ydynt yn arddangos yr un lefel o bwysigrwydd tirwedd.

10.8Mae Tirweddau Lleol o Bwysigrwydd Gweledol yn ddynodiadau anstatudol sy'n ceisio diogelu nodweddion gweledol a synhwyraidd unigryw y tirwedd y fwrdeistref sirol a sut rydym yn gweld ac yn ymateb i'r dirwedd o'n cwmpas. Mae Tirweddau Lleol o Bwysigrwydd Gweledol wedi'u nodi gan ddefnyddio haen weledol a synhwyraidd LANDMAP yn unig.

10.9Bydd datblygu yn cael ei ganiatáu dim ond lle mae'n cadw ac, lle bo hynny'n briodol, yn gwella nodweddion tirwedd weledol a synhwyraidd nodweddiadol y Dirwedd Leol o Bwysigrwydd Gweledol. Dylai cynigion datblygu ddangos bod y nodweddion hyn o'r haen agwedd LANDMAP gweledol a synhwyraidd yn cael eu cadw ac, lle bo'n briodol, wedi'u gwella er budd y dirwedd weledol.

10.10Ystyrir bod yr angen i ddiffinio a chynnal mannau agored rhwng ac o fewn ardaloedd ac aneddiadau trefol i’w hatal rhag ymdoddi i’w gilydd yn bwysig i'r fwrdeistref sirol ddiogelu uniondeb yr amgylchedd adeiledig a naturiol. O fewn lletemau gwyrdd, bwriedir gwrthsefyll unrhyw gynnig datblygu na fyddai'n cynnal cymeriad agored y dirwedd.

10.11Bydd cynigion datblygu o fewn lletemau gwyrdd yn cael eu hystyried yn unig lle mae'r defnydd naill ai'n ffafriol i'r cymeriad presennol neu'n gwella cymeriad lletemau gwyrdd.

Natur a Bioamrywiaeth Sylw

10.12Bydd cynigion datblygu sy'n debygol o effeithio ar fioamrywiaeth leol yn cael eu hystyried yn unol â'r bennod berthnasol o Bolisi Cynllunio Cymru yn y lle cyntaf, ac yna'r polisïau lleol penodol a nodir isod, sydd wedi'u llywio gan Asesiad Seilwaith Gwyrdd a Glas y Cyngor.

10.13Mae Safleoedd sy'n bwysig i gadwraeth natur, Gwarchodfeydd Natur Lleol, a Safleoedd Geoamrywiaeth Rhanbarthol Pwysig yn ddynodiadau anstatudol lleol sy'n gwneud cyfraniad gwerthfawr tuag at warchod bioamrywiaeth a rhwydweithiau ecosystemau ar lefel leol. Bydd cynigion datblygu sy'n debygol o gael effaith ar yr ardaloedd dynodedig hyn yn cael eu hystyried yn unol â Pholisi NA2.

10.14Bydd datblygiad fel arfer yn cael ei ganiatáu lle na fyddai'n achosi niwed annerbyniol i nodweddion penodol y Safle Cadwraeth Natur. Pan fo niwed yn anochel, dylid ei leihau trwy weithredu mesurau lliniaru effeithiol i sicrhau nad oes gostyngiad yng ngwerth cadwraeth natur cyffredinol yr ardal neu'r nodwedd. Lle nad yw hyn yn bosibl, dylid darparu mesurau gwneud iawn sydd wedi'u cynllunio i warchod, gwella a rheoli cynefinoedd a rhywogaethau naturiol nodedig yn lleol. Pan fo angen mesurau lliniaru neu wneud iawn ond lle nad yw hynny'n bosibl, mae caniatâd cynllunio yn debygol o gael ei wrthod.

10.15Mae coed, coetiroedd a pherthi yn gwneud cyfraniad cadarnhaol i'r amgylchedd naturiol ac adeiledig. Maent yn gwella gwerth amwynderau, cymeriad, ac amrywiaeth y dirwedd, yn darparu cynefin hanfodol ar gyfer bioamrywiaeth, ac yn cynnig manteision amgylcheddol sylweddol fel gwrthbwyso sŵn a gwella ansawdd aer.

10.16Gall coed feddiannu rhan sylweddol o safle datblygu ac oherwydd eu maint posibl gallant gael dylanwad mawr ar gynllunio a’r defnydd o'r safle. Mae arolygon coedwigaeth yn gwerthuso coed a gwrychoedd, yn asesu effeithiau datblygiad ac yn cynnig mesurau lliniaru addas. Mae asesiadau manwl, gan gynnwys arolygon topograffig, arolygon / categoreiddio coed, cynlluniau cyfyngiadau coed ac asesiadau goblygiadau coedwigaeth, yn darparu gwybodaeth bwysig am ansawdd a maint y coed sy'n bresennol ac yn nodi camau lliniaru effeithiau posibl datblygu, gan gynnwys y broses adeiladu, ar goed a pherthi a'u systemau gwreiddiau.

10.17Dylid rhoi mesurau effeithiol ar waith i ddiogelu coed, coetiroedd a pherthi presennol sydd wedi'u hadnabod fel rhai sy'n deilwng o gael eu cadw trwy’r broses arolwg coedwigaeth. Bydd y nodweddion hyn, os cânt eu hintegreiddio'n mewn modd sensitif a chyda gofal dyledus, yn gwella ansawdd y datblygiad a'i amwynderau, yn diogelu bioamrywiaeth a'r dreftadaeth naturiol, ac yn lleihau colli coed a choetiroedd.

10.18Lle na ellir osgoi colli coed, coetiroedd a pherthi, dylid lleihau'r golled i'r lleiafswm drwy ddarparu rhai priodol yn eu lle a, lle na ellir ei osgoi, bydd angen i'r datblygwr gyflwyno cynllun tirlunio sy'n dderbyniol i'r Cyngor sy'n nodi'n glir y plannu newydd i liniaru'r golled ar y safle. Bydd hyn yn sicrhau bod amwynderau, tirwedd a gwerth ecolegol cyffredinol y safle a'i leoliad yn cael eu cadw.

Seilwaith Gwyrdd a Glas Sylw

10.19Mae seilwaith gwyrdd a glas, a elwir yn gyffredin yn Seilwaith Gwyrdd yn cyfeirio at y rhwydwaith o nodweddion naturiol a lled-naturiol yn y Fwrdeistref Sirol, gyda seilwaith gwyrdd yn ymwneud â nodweddion tir, a seilwaith glas yn ymwneud ag elfennau sy'n seiliedig ar ddŵr.

10.20Mae’n ofynnol yn statudol i'r Cyngor gyflawni'r ddyletswydd bioamrywiaeth a'r ddyletswydd i gyflawni datblygu cynaliadwy yn golygu bod y Seilwaith Gwyrdd yn ystyriaeth bwysig mewn unrhyw gynnig datblygu a rhaid iddo fod yn elfen sylfaenol o'u dyluniad. Rhaid i'r Cyngor gynnal a gwella’r Seilwaith Gwyrdd yn eu penderfyniadau a bydd angen i'r 2RLDP sicrhau bod gwella’r Seilwaith Gwyrdd wrth galon y cynllun. Bydd angen i ddatblygwyr ddangos bod pob cyfle posib wedi’i gymryd i gryfhau’r Seilwaith Gwyrdd fel rhan o unrhyw gynigion datblygu a bod eu datblygiadau yn darparu Budd Net i Fioamrywiaeth.

10.21Bydd pob cynnig datblygu yn cael ei ystyried yn seiliedig ar eu graddfa berthnasol, a phan fo colli neu ddifrodi rhwydwaith seilwaith gwyrdd a glas presennol yn anochel, bydd angen mesurau lliniaru a gwneud iawn priodol a chymesur.

10.22Bydd y Cyngor yn penderfynu a oes angen datganiad seilwaith gwyrdd yn seiliedig ar raddfa’r cynigion ac a oes nodweddion naturiol yn bresennol ar y safle y gellir eu cadw a’u gwella. Efallai y gofynnir i ddatblygwyr gyflwyno datganiad seilwaith gwyrdd i gefnogi cynigion datblygu.

10.23Bydd yn ofynnol i bob datblygiad mawr gyflwyno asesiad ac uwchgynllun seilwaith gwyrdd a glas fel rhan o gynigion datblygu i gefnogi ymagwedd sy'n seiliedig ar natur wrth ddylunio a chynllunio safleoedd.

10.24Rhaid i bob datblygiad geisio gwneud y mwyaf o seilwaith gwyrdd a glas ar y safle a gwella cysylltedd seilwaith gwyrdd o fewn ac o amgylch y safle â'r rhwydwaith seilwaith gwyrdd ehangach. Rhaid i ddatblygu hefyd wneud y mwyaf o gyfleoedd i gyflawni aml-ddefnydd trwy ddwyn swyddogaethau seilwaith gwyrdd a glas ynghyd.

Diogelu'r Amgylchedd Sylw

10.25Gall datblygu arwain at gynyddu risgiau fel llifogydd, llygredd dŵr ac aer, sŵn, ymyrraeth golau, halogiad tir, ac ansefydlogrwydd, a gall pob un ohonynt niweidio iechyd dynol a bioamrywiaeth. Mae newid yn yr hinsawdd a mwy o bwysau datblygu yn cynyddu'r risgiau hyn, gan hyn olygu bod ymyrraeth polisi rhagweithiol yn hanfodol.

10.26Mae'r polisi hwn yn hanfodol i ddiogelu iechyd y cyhoedd, ansawdd yr amgylchedd, ac uniondeb ecosystemau ar draws y Fwrdeistref Sirol. Mae'n adlewyrchu dyletswyddau statudol o dan Ddeddf Cynllunio a Phrynu Gorfodol 2004, Deddf yr Amgylchedd (Cymru) 2016, a Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015, sy'n ei gwneud yn ofynnol i gynlluniau datblygu atal niwed a hyrwyddo datblygu cynaliadwy.

10.27Mae gwella ansawdd aer yn hanfodol i ddiogelu iechyd, lles a gwytnwch economaidd ein cymunedau. Mae ansawdd aer wedi gwella yn ystod y blynyddoedd diwethaf; fodd bynnag, gall hyd yn oed lefelau cymharol isel o lygredd effeithio ar bobl o bob oedran, ac yn enwedig ar gyfer grwpiau agored i niwed a chymunedau sydd eisoes yn profi amddifadedd. Mae tystiolaeth Llywodraeth y Deyrnas Unedig a Llywodraeth Cymru yn dangos bod llygredd aer yn parhau i fod y risg amgylcheddol mwyaf sylweddol i iechyd y cyhoedd. Mae Strategaeth Awyr Caerffili 2026-2031 yn nodi sut y bydd Cyngor Bwrdeistref Sirol Caerffili yn gweithio dros y pum mlynedd nesaf i greu lleoedd glanach ac iachach i bawb. Bydd gofynion clir ar gyfer asesu a lliniaru ansawdd aer yn cael eu nodi yn y Canllawiau Cynllunio Atodol.

10.28Rhaid i gynigion datblygu gael eu dylunio a'u cyflwyno mewn modd sy'n atal cyflwyno neu ledaenu rhywogaethau estron goresgynnol. Pan fo rhywogaethau estron goresgynnol yn hysbys neu yr amheuir eu bod yn bresennol, rhaid i geisiadau cynllunio gael eu cefnogi gan yr arolygon priodol ac asesiad risg wedi'i baratoi gan weithiwr proffesiynol â chymwysterau priodol. Dylai'r asesiad hwn nodi'n glir y mesurau a gynigir i reoli, dileu neu gynnwys rhywogaethau estron goresgynnol yn ystod y gwaith adeiladu a thrwy gydol y cyfnod ôl-adeiladu.

10.29Er bod gan Cyfoeth Naturiol Cymru rôl reoleiddiol mewn perthynas ag ansawdd dŵr, mae gan y system gynllunio rôl hanfodol i'w chwarae hefyd wrth gyfyngu ar effeithiau andwyol datblygu ar yr amgylchedd dŵr.

10.30Mae Strategaeth Rheoli Perygl Llifogydd Lleol y Cyngor (2024) yn nodi Ardaloedd Draenio Critigol fel ardaloedd o'r Fwrdeistref Sirol sydd mewn perygl sylweddol o lifogydd o ddŵr wyneb ffo, dŵr daear a chyrsiau dŵr eraill. Mae Ardaloedd Draenio Critigol yn cael eu hystyried fel dalgylchoedd pwysig lle gallai datblygiad waethygu pryder presennol o berygl llifogydd ac achosi llifogydd ychwanegol naill ai ar y safle neu mewn mannau eraill.

10.31Felly, bydd cynigion datblygu sy'n debygol o effeithio ar yr ardaloedd hyn yn gofyn am Asesiad o Ganlyniadau Llifogydd gan ymgynghorydd cymwys priodol,sy'n mynd i'r afael yn glir ag unrhyw risgiau ac effeithiau posibl.

10.32Gellir dod o hyd i ardaloedd draenio critigol ar fap cynigion yr 2RLDP, ac i gael rhagor o wybodaeth, dylai datblygwyr ymgynghori ag Asesiad Seilwaith Gwyrdd a Glas y Cyngor.

10.33Mae'r polisi hwn yn ceisio cyfyngu ar effeithiau andwyol goleuadau artiffisial, er enghraifft llewyrch, gollyngiad golau, disgleirdeb awyr, ac aflonyddwch ecolegol, trwy sicrhau bod datblygiad yn defnyddio goleuadau priodol yn unig lle bo angen, yn lleihau ymyrraeth golau, ac yn parchu'r amgylcheddau naturiol ac adeiledig.

10.34Bydd angen mesurau lliniaru addas i leihau a sgrinio gollyngiadau golau a goleuo ymwthiol. Mae'r polisi hwn yn hanfodol i ddiogelu nodweddion naturiol a rhywogaethau a chynefinoedd gwarchodedig a nodir eu bod yn bwysig ar gyfer bioamrywiaeth, yn ogystal â'r cefn gwlad cyfagos.

Datblygu yng Nghefn Gwlad Agored Sylw

10.35Mae llawer o adeiladau y tu allan i ffiniau anheddiad wedi mynd yn anaddas i'r diben y cawsant eu hadeiladu ar ei gyfer yn wreiddiol, a heb ddefnydd buddiol gallant ddod yn ddiangen a throi’n adfeilion. Wrth asesu ceisiadau cynllunio ar gyfer ailddefnyddio neu addasu adeilad, y prif ystyriaethau fydd a yw natur a maint y defnydd newydd a manylion unrhyw newidiadau i'r adeilad yn dderbyniol yn nhermau cynllunio.

10.36Wrth ganiatáu datblygiad y tu hwnt i'r ffin anheddiad, mae angen cydbwysedd gofalus i warchod, diogelu a gwella'r amgylchedd gwledig trwy ddull sensitif o ddylunio gan gynnwys graddfa, ffurf, lleoliad a defnyddio deunyddiau, a dylai pob un ohonynt fod yn briodol i gyd-destun y datblygiad arfaethedig. Dylid ystyried cymeriad yr adeilad ei leoliad uniongyrchol a’i leoliad ehangach.

10.37Dylai cynigion ar gyfer trosi adeiladau y tu allan i ffin yr anheddiad barchu arddulliau a deunyddiau adeiladu lleol a dylent gydymdeimlo â chymeriad yr adeilad gwreiddiol a'r lleoliad. Er mwyn i'r trosi fod yn dderbyniol, dylai'r adeilad fod yn strwythurol gadarn, fel y dangosir gan arolwg strwythurol priodol, a gellir ei drosi neu ei adfer heb newid neu ailadeiladu mawr. Dylai'r adeilad fod o adeiladwaith parhaol a sylweddol, ac ni ddylai ei drosi arwain fel arall at ddomestigeiddio neu drefoli lleoliad gwledig. Ni fydd adeiladau sy'n adfeilion neu wedi'u gadael fel arfer yn cael eu hystyried yn addas i'w haddasu.

10.38Efallai y bydd angen elfen o estyniad ar yr adeilad presennol er mwyn gallu cynnwys defnydd newydd. Pan gynigir codi estyniad dylai barchu cymeriad, maint a graddfa'r adeilad presennol, gyda'r strwythur gwreiddiol yn parhau i fod yn brif elfen. Bydd craffu gofalus ar gynigion a fyddai'n ymestyn ymhellach adeiladau sydd ag estyniadau blaenorol, er mwyn sicrhau nad oes cyfaddawdu ar raddfa a chymeriad yr adeilad gwreiddiol. Dylai cynigion barchu cymeriad, lleoliad a graddfa'r adeilad presennol a'i amgylchoedd uniongyrchol ac ehangach ac ni ddylai arwain at golled annerbyniol o dir heb ei ddatblygu.

10.39Er mwyn cynnal ffurfiau priodol o ddatblygiad yng nghefn gwlad ac osgoi eu disodli gan ddatblygiad amhriodol, dim ond lle y gellir bodloni RU3 y caniateir anheddau newydd. Mae'r polisi hwn wedi'i gynllunio i sicrhau nad ydynt yn cael eu dosbarthu fel adeiladau sydd angen eu hailadeiladu; a lle mae adeiladau'n cael eu disodli, mae'r datblygiad newydd yn cydymdeimlo â'i leoliad o ran defnydd a dyluniad.

10.40Mae polisi cynllunio cenedlaethol yn cefnogi mentrau gwledig ac arallgyfeirio lle ceir tystiolaeth na fyddant yn cael effaith niweidiol ar yr amgylchedd naturiol. Nodyn Cyngor Technegol (TAN) 6: Mae Cynllunio ar gyfer Cymunedau Gwledig Cynaliadwy yn nodi y dylai'r 2RDLP hwyluso arallgyfeirio'r economi wledig drwy ddarparu ar gyfer anghenion diwydiannau gwledig traddodiadol a mentrau newydd, tra'n cyfyngu ar unrhyw effeithiau ar gymunedau lleol.

10.41Dylai mentrau gwledig newydd fod ar raddfa gymesur yn gyffredinol ac ni ddylent arwain at effeithiau annerbyniol ar y gymuned neu'r amgylchedd lleol. Gall Arallgyfeirio Gwledig gynnwys gweithgareddau fel da byw a ffermio da byw anhraddodiadol, cynhyrchu cnydau, datblygu sy'n gysylltiedig â thwristiaeth, a chynigion ynni adnewyddadwy sy'n helpu i wella hyfywedd a chostau rhedeg y busnes presennol.

Yr Amgylchedd Hanesyddol Sylw

10.42Yr amgylchedd hanesyddol yw'r term ar y cyd ar gyfer yr holl olion ffisegol sydd wedi goroesi o weithgarwch dynol yn y gorffennol ac sy'n cael eu gwerthfawrogi am eu harwyddocâd hanesyddol, diwylliannol, pensaernïol neu archeolegol. Mae'n cynnwys ystod eang o nodweddion gan gynnwys:

• Asedau hanesyddol dynodedig
  • Adeiladau Rhestredig;
  • Henebion Cofrestredig;
  • Ardaloedd Cadwraeth;
  • Parciau a Gerddi Hanesyddol Cofrestredig;
  • Tirweddau hanesyddol; ac
• Asedau hanesyddol nad ydynt wedi'u dynodi megis:
  • Capeli;
  • Sefydliadau glowyr;
  • Blaen siopau traddodiadol;
  • Adeiladau amaethyddol;
  • Adeiladau o arwyddocâd lleol; a
  • Pensaernïaeth leol.

10.43Gall yr elfennau hyn fod uwchben neu o dan y ddaear, mewn lleoliadau trefol neu wledig a gallant gynnwys strwythurau a gofodau sydd wedi dod yn arwyddocaol dros amser.

10.44Nid yw'r amgylchedd hanesyddol wedi'i gyfyngu i safleoedd mawreddog neu hynafol; mae hefyd yn cwmpasu treftadaeth bob dydd cymunedau sydd gyda'i gilydd yn adlewyrchu hanes cymdeithasol, economaidd a diwylliannol ardal, megis capeli, bythynnod glowyr, cofebion rhyfel a thirweddau ôl-ddiwydiannol.

10.45Mae gan Fwrdeistref Sirol Caerffili amgylchedd hanesyddol cyfoethog ac amrywiol, sy'n amrywio o henebion cyn-hanesyddol a chestyll canoloesol i dirweddau diwydiannol a threfluniau sy'n adlewyrchu hunaniaeth ddiwylliannol a hanes cymdeithasol yr ardal. Mae'r asedau hanesyddol hyn yn ganolog i nodweddion y fwrdeistref sirol ac maent yn chwarae rhan hanfodol wrth lunio ei chymeriad, cefnogi llesiant cymunedol a chyfrannu at fywiogrwydd economaidd trwy adfywio, twristiaeth a chreu lleoedd.

10.46Felly, mae diogelu, gwella ac ailddefnyddio'r amgylchedd hanesyddol mewn modd cynaliadwy yn hanfodol i gyflawni amcanion ehangach y Cyngor ar gyfer datblygiad cynaliadwy, gweithredu ar yr hinsawdd a llesiant cenedlaethau'r dyfodol. Mae'r polisïau canlynol yn nodi fframwaith ar gyfer rheoli newid i asedau hanesyddol, gan sicrhau bod cynigion datblygu yn cadw arwyddocâd, yn hyrwyddo dylunio o ansawdd uchel ac yn agor cyfleoedd ar gyfer adfywio ac arloesi lle bo hynny'n briodol.

10.47Mae'r amgylchedd hanesyddol yn elfen sylfaenol o greu lleoedd ym Mwrdeistref Sirol Caerffili ac mae'n chwarae rhan ganolog wrth gyflawni'r egwyddorion creu lleoedd strategol a nodir ym Mholisi SP6. Mae adeiladau, gofodau, tirweddau a threfluniau hanesyddol yn cyfrannu at hunaniaeth leol, yn cefnogi defnyddiau cymysg, yn atgyfnerthu patrymau aneddiadau cerddedadwy ac yn darparu lleoliadau unigryw ar gyfer bywyd cymunedol, gweithgarwch economaidd ac adfywio.

10.48Bydd cynigion datblygu sy'n effeithio ar yr amgylchedd hanesyddol felly yn cael eu hasesu nid yn unig o ran eu heffaith ar arwyddocâd treftadaeth, ond hefyd ar sut maent yn cyfrannu'n gadarnhaol at ganlyniadau creu lleoedd, gan gynnwys llesiant diwylliannol, eu natur lleol unigryw, ailddefnydd cynaliadwy a chreu lleoedd cynhwysol o ansawdd uchel yn unol â Pholisi SP6.

10.49Mae'r polisi hwn yn cefnogi ymagwedd ragweithiol ac integredig o reoli'r amgylchedd hanesyddol, gan lynu at bolisi a chanllawiau cynllunio cenedlaethol a Strategaeth Amgylchedd Hanesyddol y Cyngor.

10.50Mae cadwraeth a gwella'r amgylchedd hanesyddol yn cyfrannu'n uniongyrchol at natur unigryw ac atyniad anheddau'r fwrdeistref, gan gefnogi dyluniad o ansawdd uchel ac atgyfnerthu ymdeimlad o le. Mae hefyd yn chwarae rhan allweddol mewn adfywio a datblygu economaidd trwy annog ailddefnyddio adeiladau hanesyddol mewn ffordd addas, y mae llawer ohonynt yn amlwg yng nghanol trefi neu leoliadau tir llwyd.

10.51Bydd y Cyngor yn gweithio gyda phartneriaid, rhanddeiliaid a chymunedau i ddarparu ymagwedd ragweithiol a gwerthfawr tuag at yr amgylchedd hanesyddol, wedi'i lywio gan y Cofnod Amgylchedd Hanesyddol, Arfarniadau Ardaloedd Cadwraeth, Canllawiau Cynllunio Atodol a'r Strategaeth Amgylchedd Hanesyddol.

10.52At ddibenion yr 2RLDP, gall arwyddocâd ased hanesyddol ddeillio o'i werth tystiolaethol, hanesyddol, esthetig neu gymunedol, gan gynnwys ei ffabrig, ei leoliad, ei ffurf, ei ddefnydd, ei gysylltiadau a'i gyfraniad at gymeriad treflun neu dirwedd. Gall lefel yr arwyddocâd amrywio'n sylweddol rhwng asedau, a bydd y lefel o amddiffyniad a chraffu a gymhwysir trwy bolisïau'r bennod hon yn gymesur â'r arwyddocâd hwnnw a chyda natur y gwaith arfaethedig. Lleoliad ased hanesyddol yw'r amgylchedd lle mae'n cael ei brofi. Nid yw ei ehangder yn sefydlog a gall newid wrth i'r ased a'i amgylcheddau esblygu. Gall elfennau o leoliad wneud cyfraniad cadarnhaol, negyddol neu niwtral at arwyddocâd.

10.53Gall budd cyhoeddus gynnwys budd cymdeithasol, diwylliannol, amgylcheddol neu economaidd y gellir eu dangos a’u cyflawni ac sy'n gysylltiedig â'r cynnig, ac na fyddent yn rhesymol yn cael eu cyflawni heb y datblygiad arfaethedig.

10.54Mae adfywio a arweinir gan dreftadaeth yn offeryn pwerus ar gyfer adfywio canol trefi, cefnogi busnesau lleol a meithrin balchder dinesig. Ledled Bwrdeistref Sirol Caerffili, mae llawer o adeiladau hanesyddol, fel hen ysgolion, capeli, siopau a neuaddau cyhoeddus, yn wag, yn cael eu tanddefnyddio neu mewn perygl o ddirywio. Mae'r adeiladau hyn yn aml mewn sefyllfa dda i wasanaethu fel canolbwynt ar gyfer mentrau adfywio a chreu lleoedd, gan gynnig mannau unigryw, addasadwy sy'n cyfrannu at ymdeimlad o le.

10.55Mae'r polisi hwn yn cefnogi ailddefnyddio asedau hanesyddol mewn ffordd addas fel modd o ddod ag adeiladau yn ôl i ddefnydd cynhyrchiol a darparu budd economaidd, cymdeithasol ac amgylcheddol. Mae'n annog hyblygrwydd o ran defnydd a dylunio ac mae'n cyd-fynd â strategaethau ehangach Caerffili ar gyfer adnewyddu canol trefi, gweithredu ar yr hinsawdd a llesiant cymunedol.

10.56Mae adfywio a arweinir gan dreftadaeth hefyd yn cyfrannu at wydnwch hinsawdd drwy leihau'r angen am ddymchwel a deunyddiau newydd a chadw'r carbon ymgorfforedig mewn adeiladau hanesyddol. Lle bo hynny'n briodol, bydd y datblygiad yn cael ei gefnogi gan gyfleoedd ariannu, gweithio mewn partneriaeth ac arweiniad drwy Ganllawiau Cynllunio Atodol a'r Strategaeth Amgylchedd Hanesyddol.

10.57Mae'r polisi hwn yn berthnasol ledled y Fwrdeistref Sirol, gan gynnwys, ond heb fod yn gyfyngedig i, Ardaloedd Cadwraeth, canol trefi a lleoliadau a nodwyd mewn uwchgynlluniau adfywio.

10.58Mae hen Lofa Penallta yn cynnwys grŵp o adeiladau pwll glo rhestredig sy'n darparu ffocws unigryw ar gyfer yr ardal ehangach. Bydd cynllun cynhwysfawr a arweinir gan dreftadaeth sy'n cynnwys defnyddiau tai, manwerthu a hamdden yn cael ei gefnogi lle mae angen datblygu i sicrhau cadw, atgyweirio ac ailddefnyddio hirdymor hyfyw yr adeiladau rhestredig. Rhaid i natur, graddfa, cynllun a chyfnod datblygu cydweddu yn gadarnhaol i'w harwyddocâd a'u lleoliad a sicrhau bod manteision datblygu mewn mannau eraill o fewn y dyraniad yn gysylltiedig yn uniongyrchol â'u hadfywio.

10.59Mae'r hen Lofa Navigation yn rhoi cyfle i sicrhau cadwraeth ac ailddefnyddio cynhyrchiol ei adeiladau diwydiannol rhestredig drwy gynllun defnydd cymysg cynhwysfawr sy'n cynnwys defnyddiau tai a chyflogaeth. Dylai datblygu atgyfnerthu cymeriad diwydiannol nodedig y safle a darparu gwerth economaidd a chymunedol newydd. Dylid cynllunio cynigion hefyd ystyried yr orsaf newydd a nodwyd o dan Bolisi TR4, gan gynnwys cysylltiadau cerdded, beicio a thrafnidiaeth gyhoeddus addas, i gefnogi mynediad cynaliadwy ac adfywio ehangach.

10.60Mae'r polisi hwn yn ceisio sicrhau bod yr amgylchedd hanesyddol a'i asedau yn cael eu diogelu, eu gwella a'u hintegreiddio'n sensitif i ddatblygiadau newydd yn unol â'r dyletswyddau statudol a nodir yn Neddf Amgylchedd Hanesyddol (Cymru) 2023 a'r polisi cynllunio cenedlaethol. Mae'r polisïau yn y Cynllun hwn yn sicrhau bod yr holl asedau hanesyddol yn cael eu rheoli mewn ffordd gymesur, gan gydnabod eu lefelau gwahanol o arwyddocâd wrth geisio gwarchod a gwella'r amgylchedd hanesyddol yn ei gyfanrwydd.

10.61Bydd disgwyl i ymgeiswyr ddangos dealltwriaeth gymesur o arwyddocâd treftadaeth a chyflwyno Asesiad Effaith Treftadaeth neu dystiolaeth briodol lle gall cynigion effeithio ar gymeriad neu leoliad asedau hanesyddol. Bydd y Cyngor hefyd yn annog ymgysylltiad cynnar â swyddogion cadwraeth er mwyn llywio ymatebion dylunio a dewisiadau deunyddiau priodol.

10.62Mae'r polisi yn cefnogi ymagwedd adeiladol a rhagweithiol o reoli newid, gan gydnabod y gall addasu, atgyweirio ac ailddefnyddio asedau hanesyddol sydd wedi'u hystyried yn drylwyr arwain at ganlyniadau cymdeithasol, amgylcheddol ac economaidd cadarnhaol. Rhoddir cefnogaeth yn arbennig i gynigion sy'n ailddefnyddio adeiladau hanesyddol sydd mewn perygl neu sy'n cyfrannu at adfywio dan arweiniad treftadaeth.

10.63Mae ôl-osod adeiladau traddodiadol a hanesyddol sensitif hefyd yn rhan bwysig o ymateb y Cyngor i newid yn yr hinsawdd. Mae hyn yn cynnwys gwella effeithlonrwydd ynni a gwytnwch adeiladu wrth ddiogelu arwyddocâd treftadaeth. Bydd y Cyngor yn cefnogi dulliau gweithredu cymesur, sy'n seiliedig ar dystiolaeth, o addasu i'r hinsawdd sy'n parchu cymeriad a ffabrig asedau hanesyddol, gan dynnu ar arfer gorau a chanllawiau technegol lle bo hynny'n briodol.

10.64Mae llawer o adeiladau hanesyddol ym Mwrdeistref Sirol Caerffili o bwysigrwydd pensaernïol neu hanesyddol lleol ond nid ydynt wedi'u dynodi'n statudol. Er efallai na fydd yr adeiladau hyn yn bodloni'r meini prawf ar gyfer rhestru cenedlaethol, maent yn elfennau pwysig wrth greu lleoedd, gan wneud cyfraniadau sylweddol i hunaniaeth leol, cymeriad a'r amgylchedd hanesyddol.

10.65Er nad yw rhestru lleol yn dod â'r un amddiffyniad statudol â dynodiad cenedlaethol, mae'n ystyriaeth berthnasol wrth benderfynu ar geisiadau cynllunio. Mae'r polisi hwn yn sicrhau bod cynigion sy'n effeithio ar asedau a restrir yn lleol yn destun craffu priodol a bod unrhyw newidiadau yn cael eu cyfiawnhau'n drylwyr, yn gymesur ac yn cydymdeimlo â'u cymeriad.

10.66Bydd y Rhestr Leol yn cael ei pharatoi, ei chynnal a'i hadolygu o bryd i'w gilydd yn unol â meini prawf dethol cyhoeddedig y Cyngor a'r Canllawiau Cynllunio Atodol cysylltiedig. Bydd y Rhestr ar gael i'r cyhoedd a bydd yn nodi'r adeiladau hynny y cydnabyddir eu bod yn gwneud cyfraniad sylweddol i'r amgylchedd hanesyddol lleol.

10.67Mae polisi cenedlaethol yn cydnabod, mewn achosion eithriadol, y gall datblygiad galluogi fod yr unig ffordd o sicrhau cadwraeth hirdymor ased hanesyddol. Gall datblygiad o'r fath fod yn groes i bolisïau eraill, ond gellir ei gyfiawnhau ar y sail bod y budd cyhoeddus o sicrhau dyfodol yr ased yn amlwg yn fwy nag anfanteision y datblygiad.

10.68Ym Mwrdeistref Sirol Caerffili, mae nifer o asedau hanesyddol mewn perygl neu nad ydynt mewn defnydd, gan gynnwys tai gwledig mawr a hen adeiladau diwydiannol. Mewn rhai achosion, mae'r asedau hyn yn gofyn am fuddsoddiad sylweddol na ellir ei gyflawni trwy gyllid confensiynol neu ailddefnydd. Gall galluogi datblygiad felly ddarparu mecanwaith i ddatgloi cadwraeth lle nad oes ateb realistig arall yn bodoli.

10.69Mae Polisi HE4 yn sicrhau bod unrhyw gynigion o'r fath yn cael eu profi'n drylwyr. Bydd gofyn i ymgeiswyr ddarparu arfarniad ariannol tryloyw a gwiriad annibynnol i ddangos y diffyg cadwraeth ac i ddangos mai graddfa galluogi datblygu yw'r lleiafswm angenrheidiol i sicrhau dyfodol yr ased. Bydd angen i gynigion hefyd ddangos sensitifrwydd mewn dylunio a lleoliad, ac i ddangos bod atebion amgen wedi'u hystyried yn llawn.

10.70Bydd y Cyngor ond yn cefnogi galluogi datblygu lle mae'n sicrhau dyfodol hirdymor ased hanesyddol, lle mae'r dreftadaeth a'r budd cyhoeddus yn gorbwyso'r niwed yn sylweddol, a lle mai'r datblygiad yw'r dewis lleiaf niweidiol sydd ar gael.

10.71Mae olion archeolegol yn gofnod anadferadwy o orffennol y fwrdeistref sirol, yn amrywio o henebion cyn-hanesyddol ac aneddiadau Rhufeinig i gloddwaith canoloesol ac olion y cyfnod diwydiannol. Maent yn adnodd cyfyngedig ac anadferadwy, ac mae eu cadwraeth yn gwneud cyfraniad hanfodol at ddeall a gwerthfawrogi'r amgylchedd hanesyddol. Mae'r polisi hwn yn sicrhau bod ystyriaethau archeolegol yn cael eu hintegreiddio i'r broses gynllunio o'r cam cynharaf, gan sicrhau rheolaeth gymesur a chadarnhaol o olion hanesyddol wrth alluogi datblygiad i fynd rhagddo lle bo cyfiawnhad dros hynny.

10.72Ar gyfer olion hanesyddol nad ydynt wedi'u dynodi, bydd y gofyniad ar gyfer cadwraeth ar y safle yn dibynnu ar allu dangos pwysigrwydd cenedlaethol trwy gynnal asesiad priodol. Yn ogystal, dylid ystyried olion archeolegol nad ydynt wedi'u dynodi, a'u harwyddocâd cymharol a graddfa'r effaith wrth benderfynu ar geisiadau cynllunio

10.73Bydd y graddau y dylid cadw olion archeolegol yn y fan a'r lle yn dibynnu ar eu harwyddocâd ac effaith debygol y cynnig. Er y dylid cadw olion o bwysigrwydd cenedlaethol amlwg fel arfer yn y fan a'r lle, gall cadwraeth hefyd fod yn briodol ar gyfer gweddillion o arwyddocâd rhanbarthol neu leol pan fo'r dystiolaeth yn ei gyfiawnhau.